7 Bước Phát Triển Ứng Dụng Web Không Phải Ai Cũng Biết

Phát triển ứng dụng web từ lâu đã không còn là câu chuyện riêng của giới công nghệ: phần lớn hoạt động kinh doanh hiện nay chạy trên các ứng dụng web, từ cổng bán hàng tới hệ thống vận hành nội bộ. Theo dự báo của Statista, doanh thu toàn cầu của mảng này dự kiến đạt 166,20 tỷ đô la Mỹ vào năm 2023 và duy trì mức tăng trưởng khoảng 7,12% mỗi năm trong giai đoạn 2023-2027, hướng tới quy mô 218,80 tỷ đô la Mỹ vào năm 2027 .

Với doanh nghiệp, câu hỏi vì thế không còn là có nên xây ứng dụng web hay không, mà là xây như thế nào để sản phẩm vận hành ổn định và mở rộng được theo nhu cầu. Hoa Kỳ hiện là thị trường đóng góp doanh thu lớn nhất của phân khúc, ước tính 82.030 triệu đô la Mỹ vào năm 2023. Những con số này cho thấy nhu cầu ứng dụng web vẫn tăng đều; chất lượng triển khai chính là yếu tố phân định sản phẩm hiệu quả với phần còn lại.

Trong bài viết này, Savvycom tổng hợp 7 bước phát triển một ứng dụng web hoàn chỉnh, cùng ưu nhược điểm và các công nghệ nền tảng, dưới góc nhìn của đơn vị đã triển khai giải pháp web cho doanh nghiệp nhiều ngành trong hơn 16 năm qua.

Tóm tắt nhanh

Ứng dụng web là phần mềm chạy trực tiếp trên trình duyệt, không cần cài đặt, phù hợp khi doanh nghiệp cần đưa sản phẩm tới người dùng nhanh với chi phí hợp lý. Quy trình phát triển chuẩn gồm 7 bước: xác định bài toán, lập quy trình, dựng nguyên mẫu, kiểm chứng nguyên mẫu, phát triển, kiểm thử và vận hành. Chất lượng của bước xác định bài toán và bước kiểm thử quyết định phần lớn thành bại của sản phẩm.

1. Ứng dụng web là gì? 

Ứng dụng web (hay web app) là một ứng dụng tương tác được xây dựng bằng công nghệ phát triển web mà người dùng có thể truy cập từ trình duyệt của họ. 

Phía máy khách (front-end) của chương trình là nơi người dùng nhập dữ liệu, trong khi phía máy chủ (back-end) quản lý việc lưu trữ và xử lý dữ liệu. Các ứng dụng web và trang web có liên quan về mặt khái niệm, do đó có nhiều điểm tương đồng giữa hai ứng dụng này. 

Việc xây dựng các chương trình ứng dụng để sử dụng web được gọi là phát triển ứng dụng web. Các chương trình này được gửi đến thiết bị của người dùng qua Internet từ các máy chủ từ xa. Một ứng dụng web có thể được truy cập thông qua mạng mà không cần phải tải xuống trước. Thông qua trình duyệt web như Google Chrome, Safari hoặc Mozilla Firefox, người dùng cuối có thể truy cập ứng dụng web. JavaScript, CSS và HTML5 là những ngôn ngữ phổ biến nhất để viết ứng dụng trực tuyến. 

2. Cách thức hoạt động của ứng dụng web 

Các ứng dụng web được truy cập qua mạng và không cần tải xuống. Thay vào đó, người dùng có thể truy cập các ứng dụng web thông qua các trình duyệt như Google Chrome, Mozilla Firefox, Opera hoặc Safari. 

Một ứng dụng web được xây dựng xung quanh ba thành phần chính: máy chủ web, máy chủ ứng dụng và cơ sở dữ liệu. Máy chủ web quản lý các yêu cầu từ máy khách, máy chủ ứng dụng xử lý các yêu cầu và cơ sở dữ liệu lưu trữ thông tin. 

Luồng hoạt động cơ bản của ứng dụng web: 

1. Người dùng kích hoạt yêu cầu tới máy chủ web, thông qua trình duyệt web hoặc giao diện của ứng dụng, qua internet.
2. Máy chủ web nhận yêu cầu từ trình duyệt.
3. Sau đó, máy chủ web sẽ hướng dẫn máy chủ ứng dụng web thích hợp xử lý yêu cầu.
4. Máy chủ ứng dụng thực hiện tác vụ được yêu cầu và tạo ra kết quả.
5. Máy chủ web hiển thị thông tin được yêu cầu của người dùng trên màn hình.

Các ứng dụng web thường được mã hóa bằng JavaScript, HTML5 hoặc CSS để lập trình phía máy khách (giao diện người dùng). ASP.NET, PHP, Java và Ruby thường được sử dụng để lập trình phía máy chủ. 

3. Ưu và Nhược điểm của Ứng dụng Web 

Hãy cùng Savvycom điểm qua những ưu và nhược điểm của ứng dụng web. 

3.1 Ưu điểm 

Ứng dụng web là lựa chọn hiệu quả để nâng trải nghiệm cho nhóm người dùng vốn kỳ vọng mức tương tác cao ngay trong trình duyệt. 

• Tốc độ và chi phí: So với việc phát triển các ứng dụng gốc, việc phát triển ứng dụng web nhanh hơn và ít tốn kém hơn. Do đó, phát triển ứng dụng web là lựa chọn tốt nhất cho các tổ chức nếu mục tiêu chính là đẩy nhanh thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.
• Tương thích đa nền tảng: Các ứng dụng web có thể dễ dàng thích ứng với điện thoại Android, iOS, Mac OS và Windows nhờ khả năng đa nền tảng của chúng. Khả năng đáp ứng của các ứng dụng web đối với các thiết bị khác nhau cũng hỗ trợ loại bỏ các yêu cầu của hệ điều hành.
• Tương thích với các trình duyệt: Sử dụng một URL có thể truy cập, một ứng dụng web sẽ chạy trên trình duyệt của thiết bị. Các trình duyệt phổ biến hiện nay như Google Chrome, Safari, Firefox hay Microsoft Edge đều chạy tốt các ứng dụng web hiện đại.
• Chi phí hoạt động giảm: So với vận hành nhiều hệ thống cài đặt riêng lẻ, ứng dụng web giúp doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí bảo trì, cập nhật thiết bị và đầu tư phần cứng.
• Dễ dàng cập nhật: Chỉ cần nâng cấp máy chủ, giúp việc cập nhật các ứng dụng web trở nên đơn giản.
• Tùy chỉnh: Ưu điểm của phát triển ứng dụng web bao gồm các tính năng dành riêng cho người dùng. Với kết nối internet đáng tin cậy, các chương trình này có sẵn dễ dàng thông qua các trình duyệt. Chỉ những tính năng cần thiết mới được triển khai cho các ứng dụng web tùy chỉnh, giúp tiết kiệm thời gian và tiền bạc.
• Nâng cao bảo mật: Các máy chủ chuyên dụng thường được sử dụng để phát triển ứng dụng web và quản trị viên máy chủ lành nghề chịu trách nhiệm quản lý và bảo trì liên tục.

3.2 Nhược điểm 

• Tốc độ chậm hơn: ứng dụng web không thể thay thế hoàn toàn ứng dụng dành cho thiết bị di động và sẽ hoạt động chậm hơn một chút so với chương trình do máy chủ lưu trữ cục bộ. 
• Giảm quyền truy cập: Trong hầu hết các trường hợp, các ứng dụng web yêu cầu truy cập internet để hoạt động tốt hoặc hoàn toàn không hoạt động. Phần lớn ứng dụng web ngừng hoạt động khi mất kết nối, dù các ứng dụng web lũy tiến (PWA) đã khắc phục được đáng kể hạn chế này. 
• Hạn chế khả năng: Các ứng dụng web không phải là ứng dụng gốc, nên khả năng khai thác phần cứng và tính năng hệ điều hành bị giới hạn hơn.  

4. 3 loại ứng dụng web 

Có nhiều loại ứng dụng web khác nhau với các hành vi khác nhau tùy thuộc vào cách chúng được xây dựng. Mặc dù tất cả các loại ứng dụng web này vẫn sử dụng công nghệ web nhưng chúng thường thuộc danh mục ứng dụng phía máy khách, phía máy chủ hoặc ứng dụng một trang web đơn. 

4.1 Ứng dụng phía máy khách (client-side) 

Các ứng dụng web phía máy khách chiếm ưu thế trong quá trình phát triển giao diện người dùng, nghĩa là giao diện người dùng (UI) là trọng tâm của các loại ứng dụng này. Loại ứng dụng này ưu tiên trải nghiệm người dùng và thường đạt hiệu năng hiển thị rất tốt. 

Mọi dữ liệu hoặc logic nghiệp vụ mà ứng dụng có thể sử dụng để hoạt động đều được tải động khi khởi động. 

Do hiển thị phía máy khách, có rất ít hoặc không có thời gian đệm để tải trang. Điều này tăng tốc độ tương tác với nội dung, làm cho trang phản hồi rõ rệt. 

4.2 Ứng dụng phía máy chủ (server-side) 

Phần mềm phía máy chủ về cơ bản đồng nghĩa với phát triển back-end. Phát triển back-end bao gồm xây dựng cơ sở dữ liệu, máy chủ, giao diện lập trình ứng dụng (API) và bất kỳ quy trình nền nào khác xảy ra trong một ứng dụng. 

Mặc dù các ứng dụng phía máy chủ nói chung vẫn hiển thị nội dung và/hoặc giao diện người dùng, phần mã quan trọng nhất nằm trong web server. 

Kết xuất phía máy chủ (SSR) hoạt động tốt với nội dung tĩnh vì có thể mất một khoảng thời gian để trình duyệt web gửi yêu cầu đến máy chủ và chờ câu trả lời. 

Các ứng dụng web phía máy chủ thường an toàn hơn và cung cấp nhiều khả năng tương thích với trình duyệt hơn các ứng dụng web phía máy khách. 

4.3 Ứng dụng một trang web đơn (single web app) 

Ứng dụng một trang web đơn (SPA) khác với ứng dụng nhiều trang truyền thống ở chỗ các trang mới chỉ tải khi bạn bấm vào một liên kết. Thay vào đó, các SPA có những lợi thế mong muốn của cả ứng dụng phía máy khách và ứng dụng phía máy chủ. 

Các SPA sử dụng sức mạnh của họ chỉ từ một trang, thường triển khai cơ chế cuộn vô hạn để hiển thị tất cả nội dung của nó. 

Mặc dù thực tế là kết xuất phía máy chủ liên kết với thời gian chờ đợi lâu, các khung JavaScript như React, Vue.js và Angular sử dụng định tuyến động để chỉ tìm nạp dữ liệu cần thiết tại bất kỳ thời điểm nào. 

Nhiều đội phát triển tận dụng khả năng này của SSR để xây dựng các SPA không yêu cầu tải lại toàn bộ trang để thực hiện một hành động hoặc tìm nạp dữ liệu mới. 

5. Framework cho ứng dụng web 

Để phát triển ứng dụng web full-stack, doanh nghiệp của bạn sẽ cần các front-end và back-end phù hợp để theo dõi quá trình. Các framework và công nghệ bên dưới sẽ rất hữu ích để xây dựng ứng dụng web của bạn. 

5.1 Frontend 

• Javascript:

JavaScript là ngôn ngữ lập trình phía máy khách chính cho bất kỳ loại hình phát triển web nào. Và gần 100% nhà phát triển web sử dụng JavaScript để mã hóa hành vi phía máy khách vào trang web hoặc ứng dụng web của họ. 

• HTML:

HTML là một công nghệ cốt lõi khác của phát triển web. Nó chịu trách nhiệm cấu trúc nội dung của một trang web. 

• CSS:

CSS là một ngôn ngữ để biểu thị sự trình bày của một trang web. Màu sắc, bố cục và phông chữ là một số đặc tính không thể thiếu của trang web hoặc ứng dụng web. 

5.2 Backend 

• Ngôn ngữ lập trình:  

Phát triển web backend có thể liên quan đến việc làm việc với cơ sở dữ liệu để gửi và nhận dữ liệu từ đầu này sang đầu kia, quản lý kết nối người dùng và xác thực bảo mật và cuối cùng là trao quyền cho ứng dụng web hoạt động như bình thường. 

Java, Python, Ruby và PHP là một số ngôn ngữ back-end phổ biến nhất. 

• Cơ sở dữ liệu (databases): 

Cơ sở dữ liệu lưu trữ dữ liệu của một ứng dụng. Các nhà phát triển back-end nên làm quen với các ngôn ngữ truy vấn có thể yêu cầu và truy xuất dữ liệu bằng cách sử dụng các truy vấn. 

Ngôn ngữ truy vấn có cấu trúc (SQL) là ngôn ngữ truy vấn dành cho nhà phát triển web phổ biến. SQL có nhiều phần mở rộng hoặc phiên bản liên quan mở rộng chức năng bổ sung như MySQL, PostgreSQL và Oracle. 

• Server: 

Máy chủ đáp ứng các yêu cầu mạng. Thông qua kết nối internet của ứng dụng web, máy chủ truy xuất thông tin theo yêu cầu rồi trả kết quả về thiết bị của người dùng. 

Các máy chủ web thông dụng gồm Apache, Nginx và Microsoft IIS. 

• APIs: 

API là cầu nối giữa hai hay nhiều hệ thống phần mềm. Đội phát triển xây dựng API ở tầng back-end, có thể công khai cho bên thứ ba tích hợp hoặc chỉ dùng nội bộ trong doanh nghiệp. 

6. 7 bước phát triển ứng dụng web 

Bước 1. Xác định vấn đề 

Xác định vấn đề bạn muốn giải quyết hoặc xác định chính xác lý do tại sao bạn muốn người tiêu dùng sử dụng ứng dụng web của mình là bước đầu tiên trong quá trình phát triển ứng dụng web của bạn. Đây là bước tiền đề có thể bao gồm: xác định đối tượng khách hàng, liệt kê các tính năng, các công cụ, các danh mục có thể có trên web app. Giai đoạn này bạn càng chi tiết thì sản phẩm sau này càng rõ ràng và đầy đủ hơn.

Bước 2. Lập ra quy trình 

Quy trình công việc có thể thiết lập phương tiện tổ chức có hệ thống cho các khía cạnh khác nhau trong quá trình phát triển ứng dụng web của bạn. Hãy nghĩ xem ứng dụng web của bạn sẽ bao gồm những gì và cách đáp ứng những yêu cầu đó bằng tài nguyên và ngân sách của bạn. 

Bởi vì đây là phát triển phần mềm, nên quy trình làm việc của bạn phải vừa mang tính định hướng kinh doanh vừa mang tính kỹ thuật. 

Điều chỉnh phù hợp với khung thời gian mà bạn muốn hoàn thành quá trình phát triển ứng dụng web của mình. Tạo các thuật toán sẽ thúc đẩy quá trình phát triển của bạn một cách tỉ mỉ. 

Bước 3. Tạo nguyên mẫu 

Tạo nguyên mẫu liên quan đến việc xây dựng một ứng dụng chưa hoàn chỉnh nhưng vẫn hoạt động tốt để hiểu rõ hơn sản phẩm cuối cùng của bạn trông như thế nào. Trong phát triển phần mềm, một nguyên mẫu giống như một sản phẩm khả thi tối thiểu (MVP). 

Bước 4. Xác thực nguyên mẫu 

Mục tiêu là nguyên mẫu của bạn phải đủ ấn tượng để xác thực bạn có nên tiếp tục dự án của mình qua việc mọi người đã thể hiện sự quan tâm tới sản phẩm của bạn. 

Để thực hiện việc này, hãy xác thực nguyên mẫu của bạn bằng cách trình bày ứng dụng web của bạn cho người dùng tiềm năng. Thu thập thông tin phản hồi và từ đó rút ra những việc cần làm tiếp theo. 

Bước 5. Phát triển ứng dụng 

Giai đoạn này bạn cần xem xét các định dạng và công nghệ front-end, back-end nào có thể đáp ứng tốt tất cả các yêu cầu trong dự án. Khi bạn đã tìm thấy tất cả các công cụ của mình, đã đến lúc bắt đầu phát triển ứng dụng. Ngày nay, 1 web app được xây dựng không chỉ cần các yếu tố kĩ thuật mà còn cần tối ưu UI/UX, tối ưu SEO trước khi được ra mắt khách hàng. Hãy đảm bảo sản phẩm của bạn hoàn hảo nhất trước khi được khách hàng mục tiêu trải nghiệm.

Bước 6. Kiểm thử 

Nhiều nhóm phát triển phần mềm quản lý các bài kiểm tra trong suốt vòng đời phát triển, đảm bảo rằng mỗi lần lặp lại ứng dụng web của bạn đều không có lỗi. 

Đảm bảo chất lượng phần mềm cũng là một phần quan trọng trong việc xây dựng một ứng dụng web. Và điều này sẽ xảy ra trước khi bạn phát hành ứng dụng của mình ra công chúng. 

Bước 7. Lưu trữ và khởi chạy ứng dụng web 

Một ứng dụng web phải được lưu trữ trên một máy chủ web. Điều đó có nghĩa là việc đưa ứng dụng web của bạn vào hoạt động yêu cầu phải mua một tên miền và nhà cung cấp dịch vụ lưu trữ trên đám mây.